گونه هاي جنس Phytophthora در گياهان مختلف توليد بيماري مي كنند يكي از خطرناكترين بيماريها، پوسيدگي ريشه و طوقة درختان ميوه است تا كنون بيش از 60 گونه فايتوفتورا شناسايي شده كه بيش از 15 گونه از ايران گزارش شده است همة گونه هاي فاتيوفتورا انگل اختياري هستند و روي گياهان مختلف ايجاد بيماري مي كنند گسترة ميزباني اغلب گونه ها هم زياد است. پوسيدگيهاي طوقه ، يقه و ريشة درختان سيب عملاً در تمام كشورهاي سيب خيز جهان شيوع دارد ولي در گلابي فقط پوسيدگي طوقه گزارش شده است.

علائم بيماري:علائم پوسيدگي ريشه و طوقه در گياهان مختلف كم و بيش شبيه به هم است بطوريكه غالباً قارچ موجب پوسيدگي ريشه هاي فرعي و اصلي شده و موجب ايجاد لكه هاي آبسوخته روي طوقه مي شود كه اين لكه ها بتدريج قهوه اي تا سياه شده و ممكن است دور تا دور طوقه را فرا بگيرد و گياه را از پاي اندازد هر چند قارچ در ناحيه ريشه و طوقه توليد بيماري مي كند اما در شرايط مناسب اسپورهاي قارچ بطرف بالا پرتاب شده (باد يا شتك باران ) و باعث آلودگي شاخه ، برگ و ميوه مي شوند . ترشح صمغ از نواحي طوقه تا ارتفاع نيم متري تنه از علائم بارز بيماري است صمغ ابتدا آبكي و شفاف است و سپس خشك و در نواحي مرطوب و پر باران ، صمغ در اثر بارندگي حل و شسته شده ، سپس پوسيدگي قهوه اي در طوقه و ريشه بوجود مي آيد.

بيولوژي و رفتار اكولوژيك گونه هاي عامل پوسيدگي ريشه و طوقه درختان ميوه كم و بيش شبيه همديگر است و به همين دليل روشهاي مبارزه نيز در آنها از اصول مشابهي پيروي مي كند در ايران مهمترين درختان ميوة ميزبان اين قارچ عبارتند از مركبات ، پسته ، سيب ، گردو و بادام . علاوه بر اين بيماري از روي درختان انار ، انجير، زرد آلو، گلابي و آلو نيز گزارش شده است.

نشانه هاي بيماري اغلب نا مشهود است مگر اينكه لايه هاي خارجي پوست (پريدرم) را تا نزديكيهاي لاية زاينده بردارند و آوندهاي آبكشي نمايان شود بافتهاي آوند آبكشي در درختهاي بيمار به جاي آنكه سفيد رنگ باشند نكروزه و به رنگ قهوه اي مايل به قرمز هستند كه سرانجام با پوسيدن آنها برنگ قهوه اي تيره در مي آيند شانكرهاي فعال پوسيدگي طوقه در قسمت داخلي تر آوندهاي آبكشي حالت نواري مرمري پيدا مي كنند و حاشية مشخص نواحي سالم و آلودة نكروزي را از يكديگر جدا مي كند. در پوسيدگي طوقه ممكن است بافتهاي تنه درخت تا ارتفاع يك متري از سطح زمين نكروزه شود. زخمهايي كه در اثر اين بيماري در تنه ايجاد مي شود به سمت پائين (طوقه) و حتي ريشه توسعه مي يابند. پوست قسمتهاي آلوده بسيار سخت شده و با دست به سختي شكسته مي شود پوست تنه در ناحيه طوقه بصورت ورقه هاي خشك و بطور عمودي از درخت جدا مي گردد. با فساد پوست و آوندهاي آبكشي در جريان انتقال شيرة پرورده از قسمت هوايي به ريشه اختلالاتي بروز كرده و ممكن است بطور كلي قطع شود و درخت از پا درآيد. علائم بيماري گموز ممكن است روي برگ ، جوانه و شاخه نيز ظاهر شود ، برگها از ناحية دمبرگ حالت رنگ پريدگي به خود گرفته و زرد مي شوند اين زردي در رگبرگهاي مياني به خوبي قابل تشخيص است برگها پس از مدتي ريزش مي كنند و درخت ضعيف مي گردد. ضعف درخت از نوك درخت شروع شده و به تدريج به قسمتهاي ديگر تنه سرايت مي كند (Die Back) در مورد مركبات : در اثر ترشح قطرات باران (Splashing) اسپورهاي قارچ از خاك به روي ميوه ها منتقل شده و موجب پوسيدگي قهوه اي ميوه (Brown Rot) مي گردد كه در شرايط انباري غالباً پيشرفت مي كند و كل ميوه قهوه اي مي گردد.

عوامل بيماري :             Phytophthora spp.(Pythiaceae-Peronosporales-Oomycetes)

1)   پوسيدگي طوقه و ريشة سيب ، گلابي ، انار ،گردو، زردآلو     Phytophthora cactorum

2)   پوسيدگي طوقه و ريشة گلابي   Ph.syringae, Ph.cactorum                                           

3)   پوسيدگي طوقه و ريشة انار   Ph. cactorum, Ph. citrophthora                                    

4)   پوسيدگي طوقه و ريشة انجير                                                    Ph.cryptogea     

5)   پوسيدگي طوقه و ريشة آلو سياه                                                       Ph.iranica   

6)   پوسيدگي طوقة پسته =گموز پسته =شيره سياه پسته                           Ph. megasperma,

  Ph.cryptogea,  Ph.dreshcleri , Ph. nicotiana var. parasitica,  Ph.citrophthora

ـ پوسيدگي طوقه انار                       Pomegranate Crown Rot      پوسيدگي طوقه انار در بيشتر باغهاي انار استان يزد و شيراز و ساير مناطق انار خيز كشور ديده مي شود. پوست درخت در محل طوقه ترك مي خورد و بافتهاي پوست و قسمتي از چوب دچار پوسيدگي خشك مي گردد. در بعضي موارد رنگ چوب در محل طوقه تيره مي شود شاخه هاي سمتي كه پوست طوقه آنها دچار زوال شده است از رشد باز ايستاده و برگهاي آنها زرد مي شود. گاهي پوسيدگي در محل طوقه ها متوقف شده و پوست جديد بوجود مي آيد كه معمولاً بر آمده تر از پوست قديمي بوده و در حاشيه متورم است. پوسيدگيهاي پوست طوقه هاي مبتلا به بيماري بعد از مدتي خشك شده و مي ريزند گاهي پوسيدگي به ريشه ها نيز سرايت مي كند و در اين صورت درخت به سرعت خشك مي شود . در اطراف اين درختهاي خشك شده و يا مبتلا به بيماري گاهي پاجوش مي رويد، عامل بيماري پوسيدگي طوقه درختان انار تاكنون به طور قطع مشخص نشده است به ندرت از بعضي درختهاي مبتلا به بيماري Phytophthora cactorum جدا شده است ولي نقش آن در پوسيدگي طوقه كاملاً به اثبات نرسيده است. مطالعات انجام شده در باغهاي انار شيراز و يزد نشان مي دهد كه سرماي زمستانه و بهاره مي تواند باعث اين بيماري باشد. عواملي از قبيل آبياري زياد و مصرف كودهاي ازته مخصوصا اوره باعث مي شود كه درخت انار به موقع در پاييز به خواب نرود و مدتي بيشتر سبز باقي بماند. در نتيجه اين قبيل درختان انار نمي توانند سرماي 10 تا 14 درجه زير صفر را تحمل كنند و طوقه آنها دچار تركيدگي و پوسيدگي مي شود. شاخه هاي صدمه ديده از سرما در بهار ديرتر از خواب بيدار شده و كم برگ مي باشند. مطالعات انجام شده با هورمون ژيبرلين كه باعث ايجاد تأخير در خزان درخت مي شود نشان مي دهد كه هر قدر خزان درخت انار در پائيز به تعويق بيافتد درصد سرماخوردگي و در نتيجه پوسيدگي طوقه انار افزايش پيدا مي كند.

مبارزه:

براي جلوگيري از بروز پوسيدگي طوقه انار اقدامات زير مؤثر مي باشد:

1ـ آبياري درخت هاي انار بايد به اندازه نياز و به موقع انجام شود. به طوري كه باعث تغيير در فيزيولوژي طبيعي درخت نشده و منجر به طولاني شدن زمان رشد گياه نگردد همچنين از مصرف زياد كودهاي ازته بايد خودداري گردد.

2ـ دور طوقه و تنه درختها تا ارتفاع 50 سانتي متر در اواخر پائيز  تا اوايل بهار با گوني يا پلاستيك پوشانده شود.

3ـ از كشت دوم مانند سبزي ، صيفي و جاليز در باغهاي انار حتي الامكان بايد خودداري شود چرا كه معمولاً  آبياري در اين باغها تابع زراعت دوم شده و باعث تغييرات فيزيولوژيكي در درخت مي گردد و يا پوسيدگي طوقه در اثر Phytophothra را تشديد مي كند.

ـ  ريشه گرهي انارPomegranate Root Knot                                 

اين بيماري در مناطق انارخيز كشور مخصوصا در اصفهان و يزد شيوع دارد. علائم بيماري روي اندامهاي هوايي درخت هاي انار به صورت توقف رشد ، ضعف عمومي ، زردي برگها ، ريزش برگهاي انتهايي شاخه ها و خشكيدگي تدريجي سرشاخه تظاهر مي كند. روي ريشه هاي نازك و موي ريشه ها غده هاي كوچك به اندازه ته سنجاق و گاهي بزرگتر ايجاد مي شود كه علامت اختصاصي بيماري بوده ودر مواردي كه شدت داشته باشد ممكن است موجب زوال تدريجي درخت شود. مطالعات انجام شده نشان مي دهد كه در باغهاي انار استان يزد (شهرستان يزد ، اردكان ، ميبد ، مهريز) دو گونه نماتد از جنس Meloidogyne به نامهاي M. javanica و M. incognita و در استان اصفهان M. incognita  و M. hapla و روي ريشه درخت هاي انار در استان گيلان M. arenaria وجود دارند و جزء عوامل مولد بيماري ريشه گوهي انار محسوب مي شوند

 ( Meloidogyninae-Heteroderidae-Tylenchoidae-Tylenchina-Tylenchida-Secernenta-Nemata)        

مبارزه :

اقدامات زير در جلوگيري از پيدايش بيماري و كاهش شدت آن موثر است:

1ـ احداث باغ انار در زمينهايي كه آلودگي به نماتدهاي مولد بيماري نداشته باشد. قبل از احداث باغ جديد انار لازم است خاك زمينهاي مورد نظر مورد آزمايش قرار گيرد  در صورت آلودگي زمين به نماتد و اجبار در احداث باغ در آن قطعه بايد خاك را با فوميگانت هايي مانند متيل برومايد ضدعفوني كرد.

2ـ براي احداث باغ انار (وساير باغها)توصيه مي شود از نهالهاي ريشه دار سالم و عاري از نماتود استفاده گردد.

3ـ مبارزه با علفهاي هرز: بيشتر علفهاي هرز مي تواند ميزبان نماتود هاي مولد غده ريشه باشند و از اين رو لازم است با آنها در مرحله استقرار مبارزه شود.

4ـ از كاشت درختان انار در خاكهاي خيلي سبك و ماسه اي كه مستعد آلودگي شديد به نماتد هاي مولد غده مي باشد حتي الامكان بايد اجتناب گردد.

ـ  پوسيدگي ميوه انار

ميوه هاي انار در اواخر فصل روي درخت و در اكثر مواقع پس از برداشت و هنگام نگهداري دچار پوسيدگي مي شود. پوست ميوه هاي پوسيده نرم و رنگ آنها شفاف مي شود. گوشت دانه هاي ميوه انار پوسيده نيز نرم شده و بسته به نوع قارچ لهيده شده و به رنگ سياه ياآبي و رنگهاي ديگر در مي آيد. گاهي تمام حفره داخلي ميوه انار پر از توده سياه قارچ مي شود. بررسيهاي به عمل آمده در ايران نشان مي دهد گونه هاي مختلفي از قارچهاي جنس Aspergillus ، Penicillium ، Botrytis ، Rhizopus ، Alternaria و Nematospora مي توانند باعث پوسيدگي ميوه انار شوند ولي اغلب پوسيدگيهاي ميوه از نوع پوسيدگي آبي و سياه در اثر قارچهاي به ترتيب پنيسليوم و آسپرژيلوس مي باشد.

عوامل پيدايش پوسيدگي و گنديدگي ميوه هاي انار را مي توان به شرح زير خلاصه كرد:

الف: عوامل محيطي و غيرزنده مانند تركيدگي ميوه ، سوراخ شدن ميوه بر اثر خار و شاخه هاي درخت هنگام وزش باد

ب: حشراتي كه لارو يا بالغ آنها وارد ميوه مي شوند مانند كرم گلوگاه انار (Spectrobates ceratoniae و سوسكهاي Carpophylus .

ج: حشرات مكنده كه وارد ميوه نمي شوند ولي نيش يا خرطوم آلوده به قارچ يا باكتري خودشان را به داخل ميوه فرو مي برند مانند انواع سنهاي درختي.

د: صدمات وارده به ميوه انار در اثر كنه ها ، آفتاب و مكانيكي در موقع برداشت.

مبارزه: همانطور كه گفته شد پوسيدگي هاي ميوه انار به طور عمده در اثر ترك خوردگي ، سوراخ شدن ، صدمات مكانيكي و يا تغذيه كنه ها و آفتاب زدگي پوست بوجود مي آيد. بنابراين براي جلوگيري از پيدايش پوسيدگي توصيه مي شود به شرح زير عمل كنند.

1ـ ميوه انار به موقع و زود برداشت شود تا مواجه با سرماي زودرس نشده و ترك خوردگي در آنها پيدا نشود.

2ـ انارهاي سالم و بدون ترك خوردگي و آفت زدگي را از انارهاي آلوده و مصدوم جدا كنند.

3ـ هنگام برداشت محصول دقت شود به ميوه ها ضربه وارد نشده و پوست آنها زخمي نگرددو جابجايي آنها با دقت به عمل آيد.

4ـ انارهايي كه به منظور نگهداري در انبار يا سردخانه انتخاب مي شود را قبل از حمل به انبار يا سردخانه با محلول 3 در هزار زينب ضدعفوني كنند.